Hızlı tüketim ürünleri (FMCG) pazarında faaliyet gösteren perakendeciler ve distribütörler için alkol ve tütün ürünleri, en hızlı nakit akışını sağlayan geleneksel kategorilerden biridir. Ancak küresel sağlık trendleri ve vergi politikaları bu ürün grubunun dinamiklerini hızla değiştirmektedir. Kosova İstatistik Ajansı'nın (ASK) hanehalkı bütçe ve sağlık istatistikleri verileri, Kosova pazarında tütün ve alkol tüketimine dair güncel alışkanlıkları resmi sayılarla ortaya koymaktadır.
Resmi verilere göre, Kosova'daki haneler 2022 yılında genel tüketim bütçelerinin %3'ünü "Alkol ve Tütün" grubuna ayırmıştır. Hane başına düşen yıllık ortalama nakit harcama 279 Euro olarak ölçülmüştür. Bu kalemin geçmiş performansına bakıldığında, 2017 yılında hanelerin bütçelerinden %4 pay (yıllık ortalama 344 Euro) ayırdığı görülmektedir. Beş yıllık periyotta hane başı tüketimde yaşanan bu düşüş, Kosovalı tüketicilerin yaşam tarzı tercihlerindeki dönüşümleri ve enflasyonist baskılar altında temel gıdaya (bütçenin %55'i) öncelik verdiklerini işaret etmektedir. Yine de 279 Euro'luk harcama seviyesi, perakende satış noktaları (büfe, market, süpermarket) için halen kayda değer bir nakit hacmini ifade eder.
Alkol ve tütün tüketimi lokasyon bazında kentsel alanlarda daha yoğundur. 2022 itibarıyla kentsel bölgelerde yaşayan haneler, yıllık 296 Euro'luk alkol ve tütün bütçesiyle kırsal kesimin (263 Euro) önünde yer almaktadır. Kentsel alanlardaki restoran/bar kültürünün yaygınlığı ve sosyal tüketim alanlarının çeşitliliği bu farkı yaratan ana etkenler arasındadır. Eğitim seviyesi kırılımlarında ise harcamalar genel ortalamaya yakın seyretmektedir. Üniversite mezunu hanelerin alkol ve tütün harcaması yıllık 284 Euro iken, ilköğretim mezunu hanelerde bu rakam 282 Euro'dur. Bu durum, alkol ve tütün ürünlerinin sosyo-ekonomik statüden bağımsız, nispeten homojen bir tüketici tabanına sahip olduğunu göstermektedir.
Perakende ve tütün sektörünü yakından ilgilendiren en kritik veri, nüfus genelindeki sigara kullanım oranlarıdır. ASK verilerine göre 2017 yılında Kosova nüfusunun %16'sı sigara kullanıcısı iken, bu oran 2022 yılı itibarıyla tek hanelere, %9'a gerilemiştir. Cinsiyet kırılımında da benzer bir düşüş trendi görülmektedir. 2017'de erkeklerin %24'ü, kadınların ise %8'i sigara içerken; 2022'de bu oranlar sırasıyla erkeklerde %15'e, kadınlarda %5'e düşmüştür. Bu veriler, Kosova'da toplum sağlığı farkındalığının arttığını ve geleneksel tütün pazarı hacminin kademeli olarak daraldığını ispatlamaktadır.