M Göstergeleri (2022) Sanayileşmenin kalbini makine ve endüstriyel otomasyon ekipmanları oluşturur. Kosova İstatistik Kurumu (ASK) PRODCOM verileri, Kosova'nın salt tüketim mallarında değil, bu malları üreten "üretim araçlarında" (makine ve teçhizat) da kayda değer bir işleme, montaj ve imalat altyapısına sahip olduğunu göstermektedir. Dolum, Paketleme ve Ambalaj Makinelerinde Yüksek Katma Değer Veriler içinde en çok öne çıkan alan dolum ve paketleme makineleridir (NACE 282921). 2022 yılında 269 bini aşan parça/makine üretiminin 10,4 milyonluk devasa bir satış değeri yaratması, makine imalatındaki kâr marjının (katma değerin) yüksekliğini kanıtlamaktadır. Daha önceki raporlarımızda incelediğimiz gelişmiş içecek, su şişeleme ve gıda (bisküvi/unlu mamul) sektörlerinin varlığı, bu dolum ve ambalajlama makinelerine olan yerel pazar talebinin (B2B) ana itici gücüdür. Asansör, Basım Makineleri ve Valf/Vana İmalatı Makine sanayisi diğer lokomotif sektörlerle entegre büyümektedir. Yılda 2.400.000 birim/parça olarak kaydedilen asansör (282217) imalatı, ülkedeki yoğun gayrimenkul ve yüksek katlı konut projelerinin asansör mekanizması ile kabin ihtiyaçlarının yerelde montajlanabildiğini gösterir. Ayrıca, 135 bin adetlik matbaa/basım ekipmanı (289912) ile mekanik tesisat valflerinin (289610) üretimi, metal işleme tesislerinin hassas döküm ve mekanik montaj yeteneklerine sahip olduğuna işaret eder.
i Kosova'da montaj hattı, otomasyon sistemleri veya mekanik ekipman (asansör, vana, dolum makinesi) fabrikası kurmak stratejik olarak caziptir. Ancak makine üretimi; elektronik çipler (PLC), hidrolik sistemler ve ağır çelik gibi büyük oranda ithalata dayalı komponentler gerektirir. Tedarik zincirindeki gümrük rejimleri, CE standardizasyonları, makine mühendisliği işgücü kapasitesi ve patent (fikri mülkiyet) süreçleri ticari başarıyı belirler. Şirket kuruluşu aşamasından fikri mülkiyet korumasına kadar uzanan hukuki süreçlerde, Kosova Investment Joint Venture'ın uzman kadrosundan maliyet analizi ve yasal danışmanlık hizmeti alınması kritik önem taşır.